 ปฏิจจสมุปบาท มีองค์หรือหัวข้อ 12 การเกิดขึ้นพร้อมแห่งธรรมทั้งหลาย เพราะอาศัยกัน , ธรรมที่อาศัยกันเกิดขึ้นพร้อม , การที่สิ่งทั้งหลายอาศัยกันๆ จึงเกิดมีขึ้น
1-2. อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา เพราะ อวิชชา เป็นปัจจัย สังขาร จึงมี
3. สงฺขารปจฺจยา วิญญาณ ํ เพราะ สังขาร เป็นปัจจัย วิญญาณ จึงมี
4. วิญฺญาณปจจยา นามรูปํ เพราะวิญญาณเป็นปัจจัย นามรูป จึงมี
5. นามรูปปจฺจยา สฬยตนํ เพราะนามรูปเป็นปัจจัย สฬายตนะ จึงมี
6. สฬยตนปจฺจยา ผสฺโส เพราะสฬยตนะเป็นปัจจัย ผัสสะ จึงมี
7. ผสฺสปจฺจยา เวทนา เพราะผัสสะเป็นปัจจัย เวทนา จึงมี
8. เวทนาปจฺจยา ตณฺหา เพราะเวทนาเป็นปัจจัย ตัณหา จึงมี
9. ตณฺหาปจฺจยา อุปาทานํ เพราะตัณหาเป็นปัจจัย อุปาทาน จึงมี
10. อุปาทานปจฺจยา ภโว เพราะอุปาทานเป็นปัจจัย ภพ จึงมี
11. ภวปจฺจยา ชาติ เพราะภพเป็นปัจจัย ชาติ จึงมี
12. ชาติปจฺจยา ชรามรณํ เพราะชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ จึงมี
โสกปริเทวทุกข์โทมนสสุปายาสา สมภวนติ
ความโศก ความคร่ำครวญ ทุกข์ โทมนัส และความคับแค้นใจ ก็มีพร้อม
เอวเมตสส เกวลสส ทุกขกขนุธสส สมทโย โหติ
ความเกิดขึ้นแห่งกองทุกข์ทั้งปวงนี้ จึงมีด้วยประการนี้
แสดงตามลำดับ จากต้นไปหาปลายอย่างนี้ เรียกว่า "อนุโลมเทศนา" ถ้าแสดงย้อนกลับจากปลายมาหาต้น ว่า ชรามรณะ เป็นต้น มีเพราะชาติเป็นปัจจัย ชาติมีเพราะภพเป็นปัจจัย ฯลฯ สังขารมีเพราะอวิชชาเป็นปัจจัย เรียกว่า "ปฎิโลมเทศนา"
วัฏฏะ 3 หรือ ไตรวัฏฏ์ วน , วงเวียน , องค์ประกอบที่หมุนเวียนต่อเนื่องกันของภวจักร หรือ สังสารจักร
- กิเลสวัฏฏ์ วงจรกิเลส ประกอบด้วยอวิชชา ตัณหา และอุปาทาน
- กรรมวัฏฏ์ วงจรกรรม ประกอบด้วยสังขารและกรรมภพ
- วิปากวัฏฏ์ วงจรวิบาก ประกอบด้วย วิญญาณ นามรูป สฬยตนะ ผัสสะ เวทนา ซึ่งแสดงออกในรูปปรากฏที่เรียกว่า อุปปัตติภพ ชาติ ชรา มรณะ เป็นต้น
สามอย่างนี้ ประกอบเข้าเป็นวงจรใหญ่แห่งปัจจัยยาการ เรียกว่า ภวจักร (วงจรแห่งภพ) หรือ สังสารจักรตามหลักปฏิจจสมุปบาท |
กลับไปข้างบน