สิ่งที่เชื่อมต่อกันให้เกิดความรู้ (อายตนะ 12)

สิ่งที่เชื่อมต่อกันให้เกิดความรู้ แดนต่อ หรือแดนเกิดแห่งความรู้

1. อายตนะภายใน 6
2. อายตนะภายนอก 6

สิ่งที่เชื่อมต่อกันให้เกิดความรู้ แดนต่อความรู้ฝ่ายภายใน (อายตนะภายใน 6)

1. จักษุ ตา (จักขุ)
2. หู (โสตะ)
3. จมูก (ฆานะ)
4. ลิ้น (ชิวหา)
5. กาย (กาย)
6. ใจ (มโน)

ทั้ง 6 นี้ เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า อินทรีย์ 6 เพราะเป็นใหญ่ในหน้าที่ของตนแต่ละอย่า เช่น จักษุเป็นเจ้าการในการเห็น เป็นต้น

สิ่งที่เชื่อมต่อกันให้เกิดความรู้ แดนต่อความรู้ฝ่ายภายนอก (อายตนะภายนอก 6)

1. รูป สิ่งที่เห็น หรือ วัณณะ คือ สี (รูปะ)
2. เสียง (สัททะ)
3. กลิ่น (คันธะ)
4. รส (รสะ)
5. สัมผัสทางกาย สิ่งที่ถูกต้องกาย (โผฎฐัพพะ)
6. อารมณ์ที่เกิดกับใจ สิ่งที่ใจนึกคิด (ธรรม หรือ ธรรมารมณ์)

ทั้ง 6 นี้ เรียกทั่วไปว่า อารมณ์ 6 คือเป็นสิ่งสำหรับให้จิตยึดหน่วง