การใช้ความคิดถูกวิธี (โยนิโสมนสิการ ) |
การใช้ความคิดถูกวิธี คือ การทำในใจโดยแยบคาย มองสิ่งทั้งหลายด้วยความคิดพิจารณาสืบค้นถึงต้นเค้า สาวหาเหตุผลจนตลอดสาย แยกแยะออกพิเคราะห์ดูด้วยปัญญาที่คิดเป็นระเบียบและโดยอุบายวิธี ให้เห็นสิ่งนั้นๆ หรือปัญหานั้นๆ ตามสภาวะและตามความสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย ข้อนี้เป็น องค์ประกอบภายใน และเป็นฝ่ายปัญญา
|
ภิกษุทั้งหลาย เมื่อดวงอาทิตย์อุทัยอยู่ ย่อมมีแสงอรุณขึ้นมาก่อน เป็นบุพนิมิต ฉันใด ความถึงพร้อมด้วยโยนิโสมนสิการ ก็เป็นตัวนำ เป็นบุพนิมิต แห่งการเกิดขึ้นของอารยอัษฎางคิกมรรค แก่ภิกษุ ฉันนั้น
เราไม่เล็งเห็นองค์ประกอบภายในอื่นแม้สักอย่างเดียว ที่มีประโยชน์มาก สำหรับภิกษุผู้เป็นเสขะเหมือนโยนิโสมนสิการ ภิกษุผู้มีโยนิโสมนสิการ ย่อมกำจัดอกุศลได้ และย่อมยังกุศลให้เกิดขึ้น
เราไม่เล็งเห็นธรรมอื่น แม้สักข้อหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุให้สัมมาทิฏฐิที่ยังไม่เกิด ก็เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแล้ว ก็เจริญยิ่งขึ้น เหมือนโยนิโสมนสิการเลย
เราไม่เล็งเห็นธรรมอื่น แม้สักข้อหนึ่ง ซึ่งเป็นเหตุให้ความสงสัยที่ยังไม่เกิด ก็ไม่เกิดขึ้น ที่เกิดขึ้นแล้ว ก็ถูกขจัดเสียได้ เหมือนโยนิโสมนสิการเลย
โยนิโสมนสิการ ย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์ยิ่งใหญ่ , เพื่อความดำรงมั่น ไม่เสื่อมสูญ ไม่อันตรธานแห่งสัทธรรม ฯลฯ
|
 |
ปัจจัยให้เกิดสัมมาทิฎฐิ 2 |
ทางเกิดแห่งแนวความคิดที่ถูกต้อง , ต้นทางของปัญญาและความดีงามทั้งปวง
- เสียงจากผู้อื่น การกระตุ้นหรือชักจูงจากภายนอก คือ การรับฟังคำแนะนำสั่งสอน เล่าเรียน หาความรู้ สนทนาซักถาม ฟังคำบอกเล่าชักจูงของผู้อื่น โดยเฉพาะการสดับสัทธรรมจากท่านผู้เป็นกัลยาณมิตร (ปรโตโฆสะ)
- การใช้ความคิดถูกวิธี ความรู้จักคิด คิดเป็น คือ ทำในใจโดยแยบคายมองสิ่งทั้งหลายด้วยความคิดพิจารณา รู้จักสืบสาวหาเหตุผล แยกแยะสิ่งนั้นๆ หรือปัญหานั้นๆออก ให้เห็นตามสภาวะและตามสัมพันธ์แห่งเหตุปัจจัย (โยนิโสมนสิการ)
ข้อธรรม 2 อย่างนี้ ได้แก่ ธรรมหมวดที่ 1 และ 2 นั่นเอง แปลอย่างปัจจุบันว่า องค์ประกอบของการศึกษา หรือ บุพภาคของการศึกษา โดยเฉพาะข้อที่ 1 ในที่นี้ใช้คำกว้างๆแต่ธรรมที่ต้องการเน้น ก็คือ กัลยาณมิตตตา |
 |
ปัจจัยให้เกิดมิจฉาทิฏฐิ |
ก็มี 2 อย่าง คือ ปรโตโฆสะ และ อโยนิโสมนสิการ ซึ่งตรงข้ามกับที่กล่าวมานี้ |
 |
คุณธรรมที่ก่อให้เกิดความเจริญงอกงาม (
วุฒิ หรือวุฑฒิธรรม 4 ) |
- เสวนาสัตบุรุษ , คบหาท่านผู้ทรงธรรมทรงปัญญาเป็นกัลยาณมิตร (สัปปุริสสังเสวะ)
- สดับสัทธรรม , ใส่ใจเล่าเรียนฟังอ่านหาความรู้ให้ได้ธรรมที่แท้ ( สัทธัมมัสสวนะ)
- ทำใจโดยแยบคาย , รู้จักคิดพิจารณาหาเหตุผลโดยถูกวิธี ( โยนิโสมนสิการ)
- ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม , ปฎิบัติธรรมถูกหลัก ให้ธรรมย่อมคล้อยแก่ธรรมใหญ่ สอดคล้องตามวัตถุประสงค์ของธรรมทั้งหลายที่สัมพันธ์กัน , ดำเนินชีวิตถูกต้องตามธรรม ( ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ )
ธรรมหมวดนี้ ในบาลีที่มา เรียกว่า ธรรมที่เป็นไปเพื่อปัญญาวุฒิ (ปัญญาวุฒิธรรม) คือ เพื่อความเจริญงอกงามแห่งปัญญา อย่างไรก็ดี ในการเล่าเรียนธรรมในประเทศไทยที่สืบกันมา ได้รู้จักธรรมหมวดนี้ในชื่อสั้นๆว่า วุฒิ 4 และอธิบายความหมายโดยมุ่งให้คนทั่วไปเข้าใจและนำไปใช้ประโยชน์อย่างกว้างๆ จึงจะแสดงความหมายแบบง่ายๆ ไว้ด้วยดังนี้
- คบหาสัตบุรุษ , เสวนาท่านผู้รู้ผู้ทรงคุณความดี มีความประพฤติชอบด้วย กาย วาจา ใจ (สัปปุริสสังเสวะ)
- ฟังสัทธรรม , ตั้งใจฟังคำสั่งสอนของท่าน เอาใจใส่เล่าเรียน ( สัทธัมมัสสวนะ)
- ทำในใจโดยแยบคาย , รู้จักคิดพิจารณาให้เห็นเหตุผลคุณโทษในสิ่งที่ได้เล่าเรียนสดับฟังนั้น จับสาระที่จะนำไปใช้ประโยชน์ได้ ( โยนิโสมนสิการ)
- ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม , นำสิ่งที่ได้เล่าเรียนและตริตรองเห็นแล้วไปใช้ปฎิบัติให้ถูกต้องตามหลัก สอดคล้องกับความมุ่งหมายของหลักการนั้นๆ ( ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ )
|
 |
คุณสมบัติที่ทำให้เป็นพระโสดาบัน (โสตาปัตติยังคะ 4 องค์คุณเครื่องบรรลุโสดา) |
องค์ประกอบของการบรรลุโสดา ,
- เสวนาสัตบุรุษ , คบหาท่านผู้ทรงธรรมทรงปัญญาเป็นกัลยาณมิตร (สัปปุริสสังเสวะ)
- สดับสัทธรรม , ใส่ใจเล่าเรียนฟังอ่านหาความรู้ให้ได้ธรรมที่แท้ ( สัทธัมมัสสวนะ)
- ทำใจโดยแยบคาย , รู้จักคิดพิจารณาหาเหตุผลโดยถูกวิธี ( โยนิโสมนสิการ)
- ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม , ปฎิบัติธรรมถูกหลัก ให้ธรรมย่อมคล้อยแก่ธรรมใหญ่ สอดคล้องตามวัตถุประสงค์ของธรรมทั้งหลายที่สัมพันธ์กัน , ปฏิบัติธรรมนั้นๆ ให้สอดคล้องพอดีตามขอบเขตความหมายและวัตถุประสงค์ที่สอดคล้องกับธรรมข้ออื่นๆกลมกลืนกันในหลักใหญ่ที่เป็นระบบทั้งหมด , ดำเนินชีวิตถูกต้องตามธรรม ( ธัมมานุธัมมปฏิปัตติ )
โสตาปัตติยังคะ 4 หมวดนี้ ตรงกับหลักที่รียกว่า ปัญญาวุฒิธรรม 4 หรือ วุฒิธรรม 4
ธรรม 4 ประการนี้ มิใช่เพียงเป็นโสตาปัตติยังคะ ที่จะให้บรรลุโสดาปัตติผล คือ เป็นพระโสดาบันเท่านั้น พระพุทธเจ้าตรัสว่า ธรรม 4 ประการนี้ เมื่อเจริญ ปฏิบัติ ทำให้มาก ย่อมเป็นไปเพื่อการบรรลุอริยผลได้ทุกขั้นจนถึงอรหัตตผล
|
| |
<<ก่อนหน้านี้ |
หน้าถัดไป>> |
|